Cài đặt SQL Server & Khám phá AdventureWorks

📚 Định nghĩa

• SQL Server là hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) của Microsoft, được sử dụng rộng rãi nhất trong các doanh nghiệp. T-SQL (Transact-SQL) là ngôn ngữ SQL mở rộng của Microsoft dùng trên SQL Server.
• SQL Server Express là phiên bản miễn phí của SQL Server, giới hạn 10GB/database và 1GB RAM, nhưng có đầy đủ tính năng SQL cần cho học tập và dự án nhỏ.
• SSMS (SQL Server Management Studio) là ứng dụng GUI chính thức để kết nối, truy vấn và quản lý SQL Server — nơi bạn viết T-SQL, duyệt cấu trúc database, và xem kết quả.

💡 Ý nghĩa

SQL Server + SSMS là bộ công cụ tiêu chuẩn trong ngành cho Data Analyst ở Việt Nam:

• Hầu hết doanh nghiệp lớn (ngân hàng, viễn thông, bán lẻ) dùng SQL Server
• SSMS cung cấp Object Explorer để duyệt database trực quan + Query Editor để viết SQL
• T-SQL có nhiều functions mạnh cho analytics mà ANSI SQL không có (PIVOT, TRY_CONVERT, STRING_AGG...)

🏢 Ứng dụng

1.1 Tại sao dùng SQL Server Express?

Express đủ cho khóa học này — AdventureWorks chỉ khoảng 200MB.

1.2 Các bước cài đặt

Bước 1: Download SQL Server 2022 Express

Truy cập: https://www.microsoft.com/en-us/sql-server/sql-server-downloads

Kéo xuống mục Express → Click Download now

Bước 2: Chạy Installer

1. Mở file SQL2022-SSEI-Expr.exe vừa tải
2. Chọn Basic (cài đặt nhanh, cấu hình mặc định)
3. Chấp nhận License Terms → Click Install
4. Đợi quá trình cài đặt hoàn tất (5-15 phút)

Bước 3: Ghi nhớ thông tin kết nối

Sau khi cài xong, màn hình sẽ hiển thị:

1Instance Name: SQLEXPRESS
2Connection String: Server=localhost\SQLEXPRESS;...

1.3 Cài đặt SSMS (SQL Server Management Studio)

SSMS là công cụ chính để:

• Viết và chạy queries (T-SQL)
• Duyệt cấu trúc database (Object Explorer)
• Quản lý users, permissions, backups

Cài đặt:

1. Truy cập: https://learn.microsoft.com/en-us/sql/ssms/download-sql-server-management-studio-ssms
2. Click Download SSMS
3. Chạy file installer → Next → Install
4. Khởi động lại máy nếu được yêu cầu

1.4 Kết nối lần đầu

Mở SSMS → Cửa sổ Connect to Server:

Click Connect → Nếu thành công, bạn sẽ thấy Object Explorer bên trái.

📚 Định nghĩa

• Database Backup (.bak) là bản sao lưu toàn bộ cấu trúc và dữ liệu của database vào 1 file. Đây là cơ chế bảo vệ dữ liệu quan trọng nhất.
• Restore là quá trình khôi phục database từ file backup — tạo lại toàn bộ tables, data, indexes, constraints.
• Sample Database là database mẫu chứa dữ liệu giả lập, được thiết kế để học tập và demo.

💡 Ý nghĩa

Thay vì tự tạo dữ liệu (mất hàng giờ + thiếu thực tế), sample database cho bạn dữ liệu phong phú ngay lập tức: đơn hàng, khách hàng, sản phẩm, nhân sự — giống hệt môi trường doanh nghiệp thật. AdventureWorks là sample database nổi tiếng nhất trong SQL Server ecosystem.

2.1 AdventureWorks là gì?

AdventureWorks là database mẫu chính thức của Microsoft, mô phỏng công ty Adventure Works Cycles — nhà sản xuất và phân phối xe đạp.

2.2 Download file Backup

Tải file .bak:

https://github.com/Microsoft/sql-server-samples/releases/download/adventureworks/AdventureWorks2022.bak

2.3 Restore bằng SSMS (GUI) — Cách dễ nhất

1. Mở SSMS, kết nối SQL Server
2. Trong Object Explorer, right-click "Databases" → Restore Database...
3. Chọn Device → Click ... (Browse)
4. Click Add → Tìm đến file AdventureWorks2022.bak đã download
5. Click OK → OK → Đợi restore hoàn tất

2.4 Restore bằng T-SQL

1-- Kiểm tra nội dung file backup
2RESTORE FILELISTONLY
3FROM DISK = N'C:\Downloads\AdventureWorks2022.bak';
4
5-- Restore database
6-- Thay đổi đường dẫn cho phù hợp máy bạn
7RESTORE DATABASE AdventureWorks2022
8FROM DISK = N'C:\Downloads\AdventureWorks2022.bak'
9WITH
10    MOVE 'AdventureWorks2022'
11        TO N'C:\Program Files\Microsoft SQL Server\MSSQL16.MSSQLSERVER\MSSQL\DATA\AdventureWorks2022.mdf',
12    MOVE 'AdventureWorks2022_log'
13        TO N'C:\Program Files\Microsoft SQL Server\MSSQL16.MSSQLSERVER\MSSQL\DATA\AdventureWorks2022_log.ldf',
14    RECOVERY;

2.5 Xác nhận restore thành công

1-- Kiểm tra database đã restore
2SELECT name, state_desc, create_date
3FROM sys.databases
4WHERE name = 'AdventureWorks2022';
5
6-- Đếm số tables
7SELECT COUNT(*) AS TotalTables
8FROM AdventureWorks2022.INFORMATION_SCHEMA.TABLES
9WHERE TABLE_TYPE = 'BASE TABLE';
10-- Kết quả: khoảng 71 tables

📚 Định nghĩa

• Object Explorer là panel phía trái trong SSMS, cho phép duyệt trực quan toàn bộ cấu trúc database: tables, columns, keys, indexes, stored procedures.
• INFORMATION_SCHEMA là tập hợp các system views theo chuẩn ANSI SQL, cho phép truy vấn metadata (thông tin về cấu trúc database) bằng T-SQL.

💡 Ý nghĩa

Trước khi viết bất kỳ câu SQL nào, bạn cần hiểu cấu trúc database: có những tables nào? Columns gì? Data types gì? Có 2 cách khám phá:

• Object Explorer (GUI) — nhanh, trực quan, phù hợp khi mới bắt đầu
• INFORMATION_SCHEMA (T-SQL) — có thể lập trình, tự động hóa, export kết quả

🏢 Ứng dụng

• Onboarding: Data Analyst mới vào công ty dùng Object Explorer + INFORMATION_SCHEMA để hiểu database
• Data Dictionary tự động: Dùng INFORMATION_SCHEMA để generate tài liệu cấu trúc database
• Data quality check: Kiểm tra data types, nullable columns, missing constraints

3.1 Schemas — Phân nhóm chức năng

AdventureWorks dùng 5 schemas chính để tổ chức 71 tables:

3.2 Khám phá bằng Object Explorer

Trong SSMS, mở rộng:

3.3 Khám phá bằng T-SQL

1-- Liệt kê tất cả schemas
2SELECT DISTINCT TABLE_SCHEMA
3FROM AdventureWorks2022.INFORMATION_SCHEMA.TABLES
4ORDER BY TABLE_SCHEMA;
5
6-- Liệt kê tables trong schema HumanResources
7SELECT TABLE_NAME
8FROM AdventureWorks2022.INFORMATION_SCHEMA.TABLES
9WHERE TABLE_SCHEMA = 'HumanResources'
10  AND TABLE_TYPE = 'BASE TABLE'
11ORDER BY TABLE_NAME;
12
13-- Xem cấu trúc columns của table Employee
14SELECT
15    COLUMN_NAME     AS [Column],
16    DATA_TYPE       AS [DataType],
17    CHARACTER_MAXIMUM_LENGTH AS [MaxLength],
18    IS_NULLABLE     AS [Nullable]
19FROM AdventureWorks2022.INFORMATION_SCHEMA.COLUMNS
20WHERE TABLE_SCHEMA = 'HumanResources'
21  AND TABLE_NAME = 'Employee'
22ORDER BY ORDINAL_POSITION;

Kết quả (trích):

4.1 Tables quan trọng nhất (sẽ dùng xuyên suốt khóa học)

HumanResources.Employee — Nhân viên

Sales.SalesOrderHeader — Đơn hàng

Production.Product — Sản phẩm

4.2 Relationships chính

5.1 Định nghĩa

SELECT là câu lệnh T-SQL dùng để lấy dữ liệu từ database. Đây là câu lệnh bạn sẽ dùng nhiều nhất (>90% công việc DA).

💡 Ý nghĩa

SELECT là cửa ngõ duy nhất để truy xuất dữ liệu từ database. Khác với Excel (mở file → thấy data), dữ liệu trong SQL Server chỉ có thể xem thông qua SELECT. Đây là bước đầu tiên bạn thực hiện trong mọi task phân tích.

🏢 Ứng dụng

5.2 Cú pháp cơ bản

1-- Lấy tất cả columns
2SELECT *
3FROM Schema.TableName;
4
5-- Lấy columns cụ thể
6SELECT Column1, Column2, Column3
7FROM Schema.TableName;

5.3 Ví dụ thực hành

1-- Xem tất cả phòng ban
2SELECT *
3FROM HumanResources.Department;

1-- Chỉ lấy tên và nhóm
2SELECT Name, GroupName
3FROM HumanResources.Department;

5.4 Column Alias — Đổi tên cột

Ý nghĩa: Alias giúp kết quả dễ đọc hơn, đặc biệt khi cột có tên dài hoặc khi tính toán.

1SELECT
2    Name        AS [Tên Phòng Ban],
3    GroupName   AS [Nhóm]
4FROM HumanResources.Department;

5.5 SELECT với biểu thức tính toán

1-- Tính giờ nghỉ tổng cộng
2SELECT
3    BusinessEntityID    AS [Mã NV],
4    JobTitle            AS [Chức danh],
5    VacationHours       AS [Phép năm],
6    SickLeaveHours      AS [Phép ốm],
7    VacationHours + SickLeaveHours AS [Tổng giờ nghỉ]
8FROM HumanResources.Employee;

Hãy viết các câu SQL sau và chạy trên AdventureWorks:

Exercise 1: Khám phá bảng

1-- 1. Xem cấu trúc table Sales.SalesOrderHeader
2-- Dùng INFORMATION_SCHEMA hoặc Object Explorer
3
4-- 2. Đếm số lượng đơn hàng
5SELECT COUNT(*) AS TotalOrders
6FROM Sales.SalesOrderHeader;
7
8-- 3. Đếm số nhân viên đang làm việc
9SELECT COUNT(*) AS ActiveEmployees
10FROM HumanResources.Employee
11WHERE CurrentFlag = 1;

Exercise 2: SELECT cơ bản

Viết query cho mỗi yêu cầu sau:

Câu 1: Lấy tên (Name), màu (Color), giá bán (ListPrice) của tất cả sản phẩm

1SELECT
2    Name        AS [Tên sản phẩm],
3    Color       AS [Màu],
4    ListPrice   AS [Giá bán]
5FROM Production.Product;

Câu 2: Lấy 10 đơn hàng gần nhất (OrderDate, CustomerID, TotalDue)

1SELECT TOP 10
2    SalesOrderID    AS [Mã đơn hàng],
3    OrderDate       AS [Ngày đặt],
4    CustomerID      AS [Mã KH],
5    TotalDue        AS [Tổng tiền]
6FROM Sales.SalesOrderHeader
7ORDER BY OrderDate DESC;

Câu 3: Tính profit margin (ListPrice - StandardCost) cho mỗi sản phẩm

1SELECT
2    Name            AS [Sản phẩm],
3    StandardCost    AS [Giá gốc],
4    ListPrice       AS [Giá bán],
5    ListPrice - StandardCost AS [Lợi nhuận],
6    CASE
7        WHEN ListPrice > 0
8        THEN ROUND((ListPrice - StandardCost) / ListPrice * 100, 1)
9        ELSE 0
10    END             AS [Margin %]
11FROM Production.Product
12WHERE ListPrice > 0;

Checklist hoàn thành

Lưu ý quan trọng

• Luôn chỉ định Schema khi truy cập table: HumanResources.Employee, không chỉ Employee
• Dùng Alias để kết quả dễ đọc
• Xem Data Dictionary trước khi viết query mới
• Tránh SELECT* trong thực tế, liệt kê columns cụ thể

Bài tiếp theo

Bài tiếp theo: SELECT, WHERE, ORDER BY — Bạn sẽ học cách lọc dữ liệu (WHERE), sắp xếp (ORDER BY), loại trùng (DISTINCT), và các operators: LIKE, IN, BETWEEN, IS NULL.

Câu hỏi tự kiểm tra

1. Khi kết nối SSMS với SQL Server Express, Server Name cần nhập như thế nào? Authentication Type nào được dùng?
2. Tại sao nên luôn chỉ định Schema khi truy cập table (ví dụ: HumanResources.Employee thay vì chỉ Employee)?
3. Database AdventureWorks có những schema chính nào? Mỗi schema chứa loại dữ liệu gì?
4. INFORMATION_SCHEMA.TABLES và INFORMATION_SCHEMA.COLUMNS cung cấp thông tin gì? Khi nào bạn cần dùng chúng?