E-commerce Fundamentals

🎯 Mục tiêu bài học

TB5 min

Sau bài học này, bạn sẽ:

Hiểu chi tiết mô hình kinh doanh marketplace và nguồn doanh thu
Nắm được vòng đời đơn hàng (Order Lifecycle) từ đặt hàng đến giao hàng
Hiểu các phương thức thanh toán phổ biến tại Việt Nam và tác động lên data
Phân biệt shipping methods và ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng
Biết cách dữ liệu được tạo ra ở mỗi bước trong customer journey

📋 Thông tin bài học

Thông tin	Chi tiết
⏱️ Thời lượng	50 phút
📖 Chủ đề chính	Business model, Order lifecycle, Payment, Logistics
💡 Kiến thức cần có	Bài 01 — Tổng quan E-commerce
🎯 Output	Hiểu nghiệp vụ TMĐT để phân tích dữ liệu chính xác

Task 0

📖 Thuật ngữ quan trọng

TB5 min

Thuật ngữ	Tiếng Việt	Mô tả
Take Rate	Tỷ lệ hoa hồng	Phần trăm doanh thu sàn thu từ mỗi giao dịch
COD	Cash on Delivery	Thanh toán khi nhận hàng — phổ biến nhất tại VN
3PL	Third-party Logistics	Đối tác vận chuyển bên thứ 3 (GHN, GHTK, J&T)
Last Mile	Giao hàng chặng cuối	Giai đoạn giao hàng từ kho/trạm đến khách hàng
Fulfillment	Xử lý đơn hàng	Toàn bộ quy trình từ nhận đơn → đóng gói → giao hàng
SLA	Service Level Agreement	Cam kết chất lượng dịch vụ (thời gian giao, tỷ lệ hoàn)
Chargeback	Hoàn tiền	Trường hợp khách yêu cầu hoàn tiền sau khi thanh toán
Cart Abandonment	Bỏ giỏ hàng	Khách thêm hàng vào giỏ nhưng không thanh toán
SKU	Stock Keeping Unit	Đơn vị quản lý tồn kho cho mỗi biến thể sản phẩm
Flash Sale	Giảm giá chớp nhoáng	Chương trình giảm giá trong thời gian ngắn

Checkpoint

Marketplace thu tiền từ Take Rate (hoa hồng mỗi đơn). COD vẫn chiếm 60-70% thanh toán tại VN. 3PL (GHN, GHTK) xử lý Last Mile delivery. Cart Abandonment là vấn đề lớn nhất của E-commerce — thường 60-80% giỏ hàng bị bỏ.

Task 1

🏪 Mô hình kinh doanh Marketplace

TB5 min

Marketplace hoạt động như thế nào?

Mô hình hoạt động Marketplace

🏪Seller (Người bán)

🛒Platform (Sàn)

🚚Logistics (3PL)

👤Buyer (Người mua)

Nguồn doanh thu của sàn TMĐT

Nguồn thu	Mô tả	Tỷ trọng
Commission (Take Rate)	Hoa hồng 3-15% trên mỗi đơn hàng	40-50%
Advertising	Seller trả tiền quảng cáo sản phẩm (Sponsored Ads)	25-35%
Logistics	Phí vận chuyển, fulfillment services	10-15%
Value-added Services	Premium listing, analytics tools, training	5-10%

Take Rate tại Việt Nam

Take Rate trung bình tại các sàn TMĐT Việt Nam:

Shopee: 3-8% (tùy category)
Lazada: 5-12%
Tiki: 5-10%
TikTok Shop: 2-6% (đang trong giai đoạn thu hút seller)

👉 Data insight: Take Rate ảnh hưởng trực tiếp đến Revenue (khác với GMV). Khi phân tích, cần phân biệt rõ GMV vs Net Revenue.

Phân loại Seller trên sàn

Phân loại Seller trên ShopVN

🏪500 Sellers trên ShopVN

⭐Official Store (10%)

Thương hiệu lớn

Rating: 4.8+

GMV: cao nhất

🏬Mall Seller (25%)

Đã xác minh

Rating: 4.5+

GMV: trung bình-cao

🏠Standard Seller (65%)

Cá nhân/nhỏ

Rating: đa dạng

GMV: thấp-trung

Task 2

📦 Vòng đời đơn hàng (Order Lifecycle)

TB5 min

Từ Browse đến Delivery

Order Lifecycle trên ShopVN

🔍Browse / Search

👁️View Product

🛒Add to Cart

💳Checkout

✅Confirmed

🚚Shipped

📦Delivered

Trạng thái đơn hàng trong dataset ShopVN

Status	Tiếng Việt	Mô tả	Tỷ lệ trong dataset
Pending	Chờ xác nhận	Đơn vừa đặt, chờ seller xác nhận	~5%
Confirmed	Đã xác nhận	Seller đã xác nhận, chuẩn bị hàng	~3%
Shipped	Đang giao	Hàng đã chuyển cho đơn vị vận chuyển	~4%
Delivered	Đã giao	Khách đã nhận hàng thành công	~80%
Cancelled	Đã hủy	Đơn bị hủy (bởi khách hoặc seller)	~8%
Returned	Đã trả	Khách trả hàng sau khi nhận	~4% (trong items)

Lưu ý khi phân tích

Khi tính doanh thu thực (Net Revenue), cần loại bỏ:

❌ Đơn Cancelled — không tạo doanh thu
❌ Đơn Returned — doanh thu bị hoàn
❌ Đơn Pending/Confirmed — chưa chắc chắn hoàn thành

👉 Revenue = SUM(total_amount) WHERE status = 'Delivered'

Dữ liệu sinh ra ở mỗi bước

Bước	Bảng dữ liệu	Fields chính
Browse/Search	`fact_page_views`	page_type, session_id, traffic_source
View Product	`fact_page_views`	product_id, duration_seconds, is_bounce
Add to Cart	`fact_page_views`	page_type = 'Cart'
Checkout	`fact_orders`	order_id, payment_method, total_amount
Order Items	`fact_order_items`	product_id, quantity, unit_price, line_total
Review	`fact_reviews`	rating, review_text, has_image

Checkpoint

Vòng đời đơn hàng đi qua các trạng thái: Pending → Confirmed → Shipped → Delivered. Khoảng 80% đơn giao thành công, 8% bị hủy, 4% bị trả hàng. Khi tính doanh thu, chỉ tính đơn Delivered.

Task 3

💳 Phương thức thanh toán

TB5 min

Payment Methods tại Việt Nam

Phương thức	Tiếng Việt	Tỷ lệ	Đặc điểm
COD	Thanh toán khi nhận	~45%	Phổ biến nhất, rủi ro hủy đơn cao
Bank Transfer	Chuyển khoản ngân hàng	~20%	An toàn, xác nhận nhanh qua QR code
E-wallet	Ví điện tử (MoMo, ZaloPay)	~15%	Tiện lợi, nhiều khuyến mãi
Credit Card	Thẻ tín dụng	~10%	Đơn hàng giá trị cao, trả góp
Installment	Trả góp	~10%	Sản phẩm giá trị cao (điện thoại, laptop)

Tác động lên Data Analysis

Payment Method ảnh hưởng gì đến phân tích?

Impact	Chi tiết
Cancel Rate	COD có tỷ lệ hủy cao gấp 3-5 lần so với thanh toán trước
AOV	Installment/Credit Card có AOV cao gấp 2-3 lần COD
Customer Segment	VIP customers thường dùng E-wallet hoặc Credit Card
Fraud Risk	COD ít rủi ro fraud hơn, Credit Card cần kiểm tra
Cash Flow	COD ảnh hưởng đến dòng tiền — tiền về chậm hơn

SQL

1-- Phân tích payment method trong ShopVN
2SELECT
3    payment_method,
4    COUNT(*) AS total_orders,
5    ROUND(AVG(total_amount), 0) AS avg_order_value,
6    ROUND(
7        SUM(CASE WHEN status = 'Cancelled' THEN 1 ELSE 0 END) * 100.0
8        / COUNT(*), 1
9    ) AS cancel_rate_pct
10FROM fact_orders
11GROUP BY payment_method
12ORDER BY total_orders DESC;

Task 4

🚚 Logistics và Vận chuyển

TB5 min

Shipping Methods

Method	Thời gian	Phí	Tỷ lệ sử dụng
Standard	3-5 ngày	Thấp/Miễn phí	~60%
Express	1-2 ngày	Trung bình	~30%
Same-day	Trong ngày	Cao	~10%

Metrics vận chuyển quan trọng

Logistics KPIs

⏰On-time Delivery

📅Avg Delivery Days

💰Shipping Cost

🔄Return Rate

SQL

1-- Phân tích thời gian giao hàng theo shipping method
2SELECT
3    shipping_method,
4    COUNT(*) AS total_orders,
5    ROUND(AVG(delivery_days), 1) AS avg_delivery_days,
6    ROUND(AVG(shipping_fee), 0) AS avg_shipping_fee,
7    ROUND(
8        SUM(CASE WHEN status = 'Delivered' THEN 1 ELSE 0 END) * 100.0
9        / COUNT(*), 1
10    ) AS delivery_rate_pct
11FROM fact_orders
12WHERE status IN ('Delivered', 'Shipped')
13GROUP BY shipping_method
14ORDER BY avg_delivery_days;

⏰ Delivery Time ảnh hưởng Review Rating

Nghiên cứu cho thấy mỗi ngày giao chậm khiến rating giảm 0.1-0.3 sao. Đây là insight quan trọng khi phân tích mối quan hệ giữa fact_orders.delivery_days và fact_reviews.rating.

Task 5

📊 Customer Journey và Data Points

TB5 min

Toàn bộ Customer Journey

Customer Journey và Data được thu thập

📢Awareness

🔍Consideration

💳Purchase

⭐Post-Purchase

🔄Retention

Giai đoạn	Hành vi khách hàng	Bảng dữ liệu	Metrics chính
Awareness	Truy cập site, tìm kiếm	`fact_page_views`	Traffic, Sessions, Bounce Rate
Consideration	Xem sản phẩm, so sánh	`fact_page_views`	Product Views, Time on Page
Purchase	Đặt hàng, thanh toán	`fact_orders`, `fact_order_items`	Orders, GMV, AOV, Conversion
Post-Purchase	Đánh giá, phản hồi	`fact_reviews`	Rating, Review Count
Retention	Quay lại mua tiếp	`dim_customer`, `fact_orders`	Repeat Rate, CLV, Churn

Sức mạnh của dataset ShopVN

Dataset ShopVN bao phủ toàn bộ customer journey — từ browsing (page_views) đến purchase (orders) đến post-purchase (reviews). Đây là ưu điểm lớn so với nhiều dataset chỉ có dữ liệu đơn hàng.

Task 6

📋 Tổng kết

TB5 min

Kiến thức đã học

Chủ đề	Nội dung chính
Mô hình Marketplace	Kết nối seller-buyer, thu hoa hồng (Take Rate 3-15%)
Order Lifecycle	Pending → Confirmed → Shipped → Delivered, 80% giao thành công
Payment Methods	COD (45%), Bank Transfer (20%), E-wallet (15%), Card (10%)
Logistics	Standard/Express/Same-day, On-time Delivery là KPI quan trọng
Customer Journey	Awareness → Consideration → Purchase → Post-Purchase → Retention
Data Points	8 bảng bao phủ toàn bộ customer journey trên ShopVN

Key Takeaways

✅ Marketplace thu tiền qua Take Rate, Advertising, Logistics — cần phân biệt GMV vs Revenue
✅ Order Status ảnh hưởng cách tính doanh thu — chỉ tính Delivered orders
✅ Payment method tạo hiệu ứng khác nhau lên Cancel Rate và AOV
✅ Customer Journey đầy đủ từ browse đến review đều có trong dataset ShopVN

Bài tiếp theo: E-commerce KPIs & Metrics →

🎉 Bạn đã hiểu nghiệp vụ E-commerce! Bài tiếp theo sẽ học các KPIs quan trọng nhất của ngành.

Task 7

🎯 Mục tiêu bài học

📖 Thuật ngữ quan trọng

Checkpoint

🏪 Mô hình kinh doanh Marketplace

Marketplace hoạt động như thế nào?

Mô hình hoạt động Marketplace

Nguồn doanh thu của sàn TMĐT

Phân loại Seller trên sàn

Phân loại Seller trên ShopVN

📦 Vòng đời đơn hàng (Order Lifecycle)

Từ Browse đến Delivery

Order Lifecycle trên ShopVN

Trạng thái đơn hàng trong dataset ShopVN

Dữ liệu sinh ra ở mỗi bước

Checkpoint

💳 Phương thức thanh toán

Payment Methods tại Việt Nam

Tác động lên Data Analysis

🚚 Logistics và Vận chuyển

Shipping Methods

Metrics vận chuyển quan trọng

Logistics KPIs

📊 Customer Journey và Data Points

Toàn bộ Customer Journey

Customer Journey và Data được thu thập

📋 Tổng kết

Kiến thức đã học

Key Takeaways

Khóa học

Mentor & Hỗ trợ

Blog

Giới thiệu